Kronik Yorgunluk Tedavisi, yorgunluk, sosyal ve teknolojik bak─▒mdan geli┼čen d├╝nyada, bu geli┼čmenin beraberinde getirdi─či stres ve yo─čun hayat temposunun bir getirisidir.

Kronik yorgunluk g├╝n├╝m├╝zde art─▒k bir sendrom haline gelmi┼č olup, kronik yani s├╝reklilik kazanm─▒┼č oldu─ču durumlarda bir hastal─▒k olarak de─čerlendirilmektedir.

Ki┼čide fiziksel (halsizlik, dermans─▒zl─▒k), duygusal (a┼č─▒r─▒ hassasiyet, isteksizlik) ve zihinsel (dikkat bozuklu─ču, unutkanl─▒k) yorgunluk g├Âr├╝lebilir. En temel g├Âr├╝len belirti bir i┼če ba┼člamada veya devam etmede isteksizliktir.

Kronik yorgunlu─čun sebepleri

  • Stres, travma ve depresyon
  • Ge├žirilmi┼č enfeksiyonlar
  • Disbiyozis
  • Anemi (kans─▒zl─▒k)
  • Kardiovask├╝ler hastal─▒klar
  • Romatizmal hastal─▒klar
  • Karaci─čer ve b├Âbrek hastal─▒klar─▒
  • Metabolik sendromlar
  • Uyku apnesi
  • Gere─činden fazla yemek yeme
  • Sa─čl─▒ks─▒z ve dengesiz beslenme (rafine karbonhidrat ve haz─▒r paket g─▒dalar─▒n a┼č─▒r─▒ t├╝ketimi)
  • Hormonal disfonksiyon (hipotiroidi, ins├╝lin direci, b├Âbrek ├╝st├╝ bezi problemleri, menopoz, andropoz)
  • Besin emiliminin azalmas─▒
  • Mineral ve vitamin eksiklikleri
  • Alerji ve intoleranslar
  • S├╝rekli elektrosmoga maruz kalma
  • V├╝cudun b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ bozabilecek yara, b├Âcek ─▒s─▒rmas─▒ veya skar izleriOksidatif stres ve serbest radikallerin artmas─▒Ki┼činin uzun s├╝re toksik ve kimyasal maddelere maruz kalmas─▒ (hava kirlili─či, a─č─▒r metaller, kimyasal ├ž├Âz├╝c├╝ler, boyalar, a┼č─▒r─▒ ila├ž al─▒m─▒, amalgam dolgular, radyasyonÔÇŽ.)
  • Uzun s├╝reli kapal─▒ alanda ├žal─▒┼čma ve hareketsiz kalma
  • Az su i├žme, fazla ├žay ve kahve t├╝ketimi
  • Sigara ve alkol t├╝ketimi
  • Kalitesiz cinsellik

Yukar─▒da say─▒lan nedenlerin her biri beden i├žin stres demektir.┬á Bu y├╝klenmelerle yani stresle m├╝cadele h├╝cre metabolizmas─▒nda de─či┼čikliklere yol a├žar. Normal sa─čl─▒kl─▒ bireyde h├╝crelerimiz g├╝nl├╝k ihtiya├ž duyduklar─▒ enerjiyi g─▒dalardan ve h├╝cre ile bulu┼čan oksijenden al─▒r.┬áBu enerji d├Ân├╝┼č├╝m├╝ h├╝crenin enerji santralleri olarak bilinen mitokondride ger├žekle┼čir.

Kronik yorgunluk sendromu olan hastalarda, bu enerji ├╝retimi tam anlam─▒yla ger├žekle┼čemez ve ├žok ├Âzel mikro besinlerle beraber nitelikli oksijene ihtiya├ž duyulur.┬áAncak oksijen kayna─č─▒ da ├Ânemlidir.┬áKronik yorgunluk sendromu olan hastalarda v├╝cuda ihtiya├ž duydu─ču t├╝m besinleri sa─člamak ve d├╝zenli olarak oksijen ile yak─▒t ikmali yapmak ├Ânemlidir. Kronik yorgunluk sendromu ya┼čayan hastalar─▒n ortak ├Âzelli─či mitokondrileri gerekli olan enerjiyi ├╝retmezler.

Neticede de v├╝cut hem fiziksel hem de ruhsal olarak normal dengesinin d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar.

Kronik Yorgunluk Sendromu nas─▒l te┼čhis edilir?

├çok┬ásay─▒da olas─▒ semptomun┬ábirlikte olmas─▒ ve klinik tablonun karma┼č─▒kl─▒─č─▒ nedeniyle, kronik yorgunluk sendromunun te┼čhis edilmesi hala ├žok zordur.┬áTan─▒ koymak i├žin ├že┼čitli┬ákriter kataloglar─▒┬ákullan─▒l─▒r.┬áEn yayg─▒n kullan─▒lan “Kanada Konsens├╝s Kriterleri” ve “Uluslararas─▒ Konsensus Kriterleri” dir.

Kanadal─▒ Konsens├╝s Kriterlerine g├Âre tan─▒n─▒n konulmas─▒ i├žin a┼ča─č─▒da belirtilen ┼čik├óyetlerin olmas─▒ gerekir, bunlar ba┼čl─▒ca: ┬á

Yorgunluk: Ki┼činin aktivite d├╝zeyini ├Ânemli ├Âl├ž├╝de azaltan, kal─▒c─▒, tekrarlayan fiziksel veya zihinsel yorgunluk.
Egzersiz sonras─▒ halsizlik ve yorgunluk: Ki┼či her zaman yapt─▒─č─▒ egzersizi yapt─▒ktan sonra bitkinlik, halsizlik ve a─čr─▒ ┼čikayetleri 24 saatten uzun s├╝re devam eder.
Uyku bozukluklar─▒: S├╝rekli uyuma iste─či ve sabah uyanamama gibi uyku bozukluklar─▒
A─čr─▒: yayg─▒n v├╝cut a─čr─▒s─▒
Belirtilen semptomlara┬áek olarak,┬áki┼čide konsantrasyon bozuklu─ču, zihin bulan─▒kl─▒─č─▒ ve hareket bozukluklar─▒n─▒n e┼člik eder.

Kanada Konsens├╝s Kriterlerine g├Âre, Kronik Yorgunluk Sendromu te┼čhisi, yukar─▒dakilere ek olarak en az iki ek semptomu da i├žerir:

Otonom belirtiler: Kardiyak aritmi, ├žarp─▒nt─▒, ba┼č d├Ânmesi, mide bulant─▒s─▒, irritabl ba─č─▒rsak sendromu
N├Âroendokrin belirtiler: ─░┼čtah kayb─▒ veya artmas─▒, anormal kilo de─či┼čiklikleri, d├╝┼č├╝k v├╝cut ─▒s─▒s─▒, terleme
─░mm├╝nolojik belirtiler: Grip benzeri semptomlar, bo─čaz a─čr─▒s─▒, ila├žlara ve yiyeceklere a┼č─▒r─▒ duyarl─▒l─▒k

Kanada kriterlerine g├Âre ┼čikayetlerin┬áen az alt─▒ ayd─▒r┬ávar olmas─▒ gerekir.┬áUluslararas─▒ konsens├╝s┬ákriterleri Kanadal─▒ kriterlere ├žok benzer olmakla beraber ┼čikayetlerin daha k─▒sa s├╝rede ba┼člamas─▒ kronik yorgunluk sendromu tan─▒s─▒ koydurur.

Kronik yorgunluk sendromunun ┼čiddeti ki┼čiden ki┼čiye b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de de─či┼čir.┬áBaz─▒ hastalar daha zay─▒f bir hastal─▒─ča sahipken baz─▒lar─▒ o kadar ciddi ┼čekilde bozulmu┼čtur ki, normal bir g├╝nl├╝k ya┼čam pek m├╝mk├╝n de─čildir.

Kronik yorgunluk i├žin hangi tedaviler var?

Kronik yorgunluk sendromunun (kronik yorgunluk sendromu) nedenleri hala belirsiz oldu─čundan, terapi esas olarak bireysel semptomlara dayan─▒r ve semptomlar─▒ hafifletmeye ├žal─▒┼č─▒r.

Modern t─▒p yakla┼č─▒m─▒ ile kronik yorgunluk sendromu i├žin ideal tedavi konusunda b├╝t├╝nl├╝k yoktur.┬á┼×imdiye de─čin bu konuda etkinli─či kan─▒tlanm─▒┼č bir tedavi yoktur.

Kronik yorgunlukla ili┼čkili ├žok ├že┼čitli ┼čikayetler g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda,┬átedavi┬áki┼čiye┬á├Âzel yap─▒lmal─▒d─▒r.┬áTerapi hem t─▒bbi hem de t─▒bbi olmayan ├Ânlemleri i├žerebilir.┬áTedavinin temel amac─▒ ki┼činin semptomlar─▒n─▒ hafifletmektir.

Kronik Yorgunluk Sendromu i├žin ─░la├ž

Kronik yorgunluk sendromunda kullan─▒lacak t├╝m ila├žlar doktor g├Âzetiminde olmal─▒d─▒r. A─čr─▒┬ákesiciler┬áa─čr─▒n─▒n┬ágiderilmesinde┬áetkili olabilir.┬áKronik (bakteriyel) enfeksiyonlarda, etkilenenler ├Âzel olarak┬áantibiyotiklerle┬átedavi┬áedilir.┬áKronik yorgunluk┬ásendromu temelinde bir depresyonla┬áda ba─člant─▒l─▒ysa┬áantidepresanlarla┬átedavi┬áfaydal─▒┬áolabilir.

Vitamin veya mineral eksikli─či g├Âsterilebilirse, bu durum┬áyeme al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒┬áde─či┼čtirerek┬áveya ├Âzel┬ádiyet takviyeleri┬áile┬átelafi┬áedilebilir.

Kronik Yorgunluk Sendromu i├žin Davran─▒┼čsal Terapi

Genel olarak, doktorlar kronik yorgunlu─čun tedavisi i├žin d├╝zenli bir g├╝nl├╝k rutine ba─čl─▒ kalmay─▒ ├Ânermektedir.┬á─░deali g├╝nl├╝k ya┼čamda b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de semptomsuz hale getiren yeni davran─▒┼čsal terapilerden de destek almakt─▒r.┬áM├╝mk├╝n oldu─čunca hem fiziksel hem de psikolojik stresten ka├ž─▒nmak ├Ânemlidir.┬áDoktorlar ki┼čilerin performans─▒n─▒ kademeli olarak art─▒rmak ve onlar─▒ g├╝nl├╝k hayata yeniden kazand─▒rmak┬ái├žin┬á├žok a┼čamal─▒ bir prosed├╝r┬áizler.

├ço─ču durumda,┬áotojenik e─čitim veya meditasyon gibi┬ágev┼čeme egzersizlerinin┬áde semptomlar─▒ tedavi etmede etkili y├Ântemler oldu─ču┬ákan─▒tlanm─▒┼čt─▒r.┬áUyku bozukluklar─▒ndan etkilenenlere de gev┼čeme egzersizleri yard─▒mc─▒ olabilir.

Kronik yorgunluk sendromu durumunda fiziksel aktiviteden ka├ž─▒nmamak ├Ânemlidir.┬áNazik, ├žok uzun olmayan hareket egzersizleriyle ba┼člamak ve a┼č─▒r─▒ya ka├žmamak ├Ânemlidir.┬áBa┼člang─▒├žta hafif esneme egzersizleri ile g├╝nl├╝k be┼č dakikal─▒k egzersiz ve hareket a├ž─▒kl─▒─č─▒n─▒z─▒ geli┼čtiren egzersizler genellikle yeterlidir.┬áDaha sonra spor faaliyetlerini kendi imkanlar─▒n─▒za g├Âre kademeli olarak art─▒rabilirsiniz.┬áBir├žok hasta bu ┼čekilde semptomlar─▒ndan kurtulabilir.

Rehabilitasyonda Kronik Yorgunluk Sendromu nas─▒l tedavi edilir?

Kronik yorgunluk sendromunun tedavisinde uzmanla┼čm─▒┼č rehabilitasyon klinikleri genellikle etkilenenlere┬ágenel durumlar─▒n─▒ iyile┼čtirmek i├žin reg├╝lasyon t─▒bb─▒ ve b├╝t├╝nsel tedaviler sunar.┬áKronik yorgunluk durumunda, rehabilitasyon genellikle yorgunluk sendromunun ger├žek tetikleyicilerinin tespit edilerek onlar─▒n eliminasyonunu hedefler. E┼č zamanl─▒ beslenmesini d├╝zenler, ba─č─▒rsak floras─▒n─▒ d├╝zenler, bedeni ba─č dokusundaki toksinlerden ar─▒nd─▒rmay─▒ ama├žlar ve ki┼činin semptomlar─▒n─▒ ortadan kald─▒rmaya odaklan─▒r.

Yorgunlukla m├╝cadelede nelerden faydalan─▒l─▒r?

Muz:┬áFolik asit, potasyum ve B6 vitamini bak─▒m─▒ndan son derece zengin bir meyvedir. Potasyum kramplar─▒ ├Ânler ve yorgunlu─ča iyi gelir.

Nar:┬áV├╝cudu kuvvetlendirir. Kalbi kuvvetlendirir. Mide, ba─č─▒rsak hastal─▒─č─▒ olanlar, k├╝├ž├╝k ├žocuklar ve hamileler fazla yememelidir.

Brokoli:┬áKansere kar┼č─▒ bizi koruyan ve ├Âmr├╝m├╝z├╝ uzatan m├╝thi┼č bir sebzedir. ├çok miktarda kalsiyum i├žerdi─či i├žin kemik erimesine kar┼č─▒ birebirdir. Mineral ve demir eksikli─čini gideren brokoli, vitamin deposudur.

Domates:┬áKanserden koruyucu ve ya┼članmay─▒ zihinsel ve bedensel olarak yava┼člat─▒c─▒ ├Âzelli─če sahip bir sebzedir. C ve E vitaminleri i├žerir. Domates zengin bir potasyum kayna─č─▒d─▒r ve ├žok az miktarda tuz i├žerir.

Ku┼čburnu:┬á├çok yo─čun vitamin zenginli─či nedeniyle g├Âzlerin dostudur. V├╝cuda dirilik sa─člar. 100 gram ku┼čburnunda bir sand─▒k portakala e┼čde─čer C vitamini vard─▒r. ─░yi bir ra┼čitizm ilac─▒, etkin bir kan temizleyicisidir.

Lahana:┬áKansere kar┼č─▒ etkili oldu─ču bilinen sebzelerin ba┼č─▒nda gelir. Bol miktarda B, C, E vitamini ve potasyum i├žerir. ├ľzellikle meme ve rahim kanserine kar┼č─▒ etkilidir.

Yo─čurt:┬áSindirim sisteminin d├╝zenli ├žal─▒┼čmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir. Tok tutma ├Âzelli─či ile kan ┼čekerini dengelemektedir. Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini de canland─▒r─▒r.

So─čan ve Sar─▒msak:┬áY├╝ksek tansiyon ve kalp hastal─▒─č─▒ tehlikesini azalt─▒rlar. So─čan, mide kanserine yakalanma riskini; sar─▒msak da ba─č─▒rsak kanserine yakalanma riskini azalt─▒r. Sar─▒msa─č─▒n mayas─▒nda bulunan maddeler h├╝crelerin zarar g├Ârmesini ├Ânleyerek, v├╝cudu erken ya┼članmaya kar┼č─▒ korur.

Ceviz, badem ve f─▒nd─▒k:┬áE vitamini i├žerirler ve antioksidan ├Âzellikleri y├╝ksektir.

Koenzim Q1- NADH:┬á├ľzellikle depresyon ile birlikte olan yorgunluk olgular─▒nda iyi sonu├ž al─▒nan destektir.

Koenzim Q10:┬áH├╝crenin enerji ├╝retim merkezi olan mitokondrideki enerji ├╝retimini art─▒rarak yorgunlu─ču azalt─▒r.

Magnezyum:┬áKas a─čr─▒lar─▒n─▒n da e┼člik etti─či kronik yorgunluk sendromunda ciddi fayda sa─člamaktad─▒r.

B Grubu Vitaminler:┬á├ľzellikle B12 vitamininden yararlan─▒labilir. Bu grup vitaminler, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini destekleyen ve kan h├╝crelerinin ├╝retimini art─▒ran desteklerdir.

D vitamini:┬áD vitaminin eksikli─či ki┼čide genel yorgunluk hali yapmaktad─▒r. ├ľzellikle k─▒┼č aylar─▒nda takviyesi mutlaka yap─▒lmas─▒ gereken bir vitamindir.

Ginkgo Biloba:┬áDola┼č─▒m─▒ d├╝zenler ÔÇô hatta k─▒smen beyinle ilgili sorunlar i├žin kullan─▒lmaktad─▒r.

C Vitamini:┬áB├Âbrek ├╝st├╝ bezini destekler, ba─č─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ g├╝├žlendirir, doku iyile┼čmesini art─▒r─▒r.

Meyan K├Âk├╝ (Liquorice):┬áMeyan k├Âk├╝ ekstrelerinin yorgunluk deste─či olarak kullan─▒m─▒ ├žok eskidir. B├Âbrek ├╝st├╝ bezini destekler. Hipertansiyon sorunu olanlar─▒n dikkatle kullanmalar─▒ gerekir.

Sar─▒ kantaron (Hypericum perforatum):┬áSinir sistemini besleyerek kuvvetlendirmesi sayesinde, depresyonla m├╝cadelede b├╝t├╝n d├╝nyada ├žok yayg─▒n olarak kullan─▒l─▒r.

Echinacea ve Astragalus:┬áUzun s├╝reli yorgunluk sorunu olanlarda, ├Âzellikle ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi sorunlar─▒n─▒n e┼člik etti─či g├Âzlenirse bu iki bitkisel destekten yararlan─▒labilir.

E─čer bu destek ├╝r├╝nleri ve tavsiyelere yorgunlu─čunuz iki hafta i├žinde ge├žmiyorsa o zaman bir hekime ba┼čvurman─▒zda fayda var.┬áKronik yorgunluk sendromu tedavisi olan bir hastal─▒kt─▒r.